background
logotype

Krótkie wędzidełko podjęzykowe a rozwój mowy

Czy wiesz, że najczęściej spotykaną wadą anatomiczną jamy ustnej jest skrócone wędzidełko podjęzykowe. Jak sama nazwa mówi, jest to miękki twór włóknisty, tzw. „niteczka”, którą widzimy, gdy uniesiemy język do góry przy szeroko otwartych ustach. Łączy ona (niteczka) w linii środkowej dolną powierzchnię języka z dnem jamy ustnej. Prawidłowo rozwinięte wędzidełko pozwala na dotarcie czubkiem języka we wszystkie zakątki jamy ustnej. Kiedy jest zbyt krótkie (ankyloglosja), ogranicza ruchy języka, uniemożliwiając poprawną artykulację wielu głosek, jest również przyczyną niewłaściwego ssania, połykania czy żucia i właśnie dlatego coraz częściej podkreśla się, iż powinno być podcinane już w wieku niemowlęcym. Krótkie wędzidełko powoduje więc kształtowanie się nieprawidłowych wzorców pokarmowych od początku rozwijania się tej funkcji, a także zbieranie się dużej ilości śliny pod językiem, czasem wyciekanie jej na zewnątrz, co często budzi niepokój rodziców. 

Efektem nieusuniętych wyżej wymienionych nieprawidłowości jest artykulacja głosek. W języku polskim prawidłowa wymowa wielu głosek wymaga uniesienia czubka języka do górnego wałka dziąsłowego, co przy krótkim wędzidełku jest niemożliwe. Biorąc pod uwagę, że głoski /t/, /d/, /n/ pojawiają się już u 12-miesięcznego dziecka, a głoska /l/ ok. 2-3 roku, skrócone wędzidełko powoduje od początku nieprawidłowe ich brzmienie i patologiczną pozycję języka. Głoska /l/ najczęściej pojawia się wówczas w realizacji międzyzębowej, co określamy mianem lambdacyzmu lub zastępowana jest od początku głoską /y/, /j/ lub /ł/ (paralambdacyzm). Problem ankyloglosji dostrzegany jest więc za późno, najczęściej wówczas kiedy już powinny się pojawiać w artykulacji głoski /sz/, /ż/, /cz/, /dż/ i najtrudniejsza z głosek - wibracyjna /r/. Bardzo często głoski te nie są wymawiane prototypowo, ale patologicznie, pojawia się wówczas seplenienie międzyzębowe lub przyzębowe głosek szumiących, jak również pararotacyzm (zastępowanie głoski /r/ głoską /j/ lub /y/ lub /ł/) lub rotacyzm właściwy (nieprawidłowe wymawianie /r/, najczęściej jest ono krótkie, niewibracyjne).

Czy wędzidełko ma odpowiednią długość?

Jeżeli wędzidełko podjęzykowe jest prawidłowej długości, to wyciągnięty na zewnątrz język ma zaokrąglony koniec. Natomiast jeśli jego czubek jest wcięty do środka, a język przyjmuje kształt zbliżony do kształtu serduszka prawdopodobnie wędzidełko jest skrócone.

Ważna jest tu obserwacja dziecka, gdyż wstępnie każdy rodzic może sam stwierdzić czy jego dziecko ma krótkie wędzidełko, czy też nie. Kiedy dziecko poproszone o wysunięcie języka ma z tym problemy, nie potrafi dotknąć językiem nosa, ani brody, a dodatkowo kształt języka wysuniętego przypomina „serduszko”, to powód do niepokoju. Warto zasięgnąć rady specjalisty (logopedy, chirurga, laryngologa).

Niestety bardzo często rodzice przyprowadzają do logopedy dzieci starsze, w wieku szkolnym, liczą na szybką pomoc w celu pozbycia się wady wymowy. Kiedy okazuje się, że przyczyna nieprawidłowej artykulacji tkwi w krótkim wędzidełku, muszą się liczyć z tym, że terapia potrwa znacznie dłużej, ponieważ należy wykonać odpowiedni zabieg (podcięcie wędzidełka) lub rozciągnąć wędzidełko przy pomocy stosownych ćwiczeń, a dopiero później zabrać się do terapii konkretnych głosek.

Czy podcinać wędzidełko podjęzykowe?

Jedni specjaliści twierdzą, że zanim podejmie się decyzję o zabiegu, warto spróbować zredukować wadę stosując odpowiedni masaż i stosowne ćwiczenia. Drudzy rekomendują jak najszybsze podcięcie wędzidełka (zanim dziecko zacznie mówić), gdyż najtrudniejszym zadaniem jest powtórne nauczenie dziecka poprawnej wymowy. Dlatego też, aby umożliwić dziecku budowanie odpowiednich wzorców pokarmowych, fizjologicznych i artykulacyjnych, zaleca się, aby frenotomia (podcięcie wędzidełka podjęzykowego) była wykonana już w wieku niemowlęcym. Zabieg ten wykonują laryngolog, chirurg/chirurg szczękowy, trwa kilka minut i jest przeprowadzany w znieczuleniu miejscowym lub ogólnym. Usuwając przeszkodę zaoszczędzamy stresu i trudności, które mogą pojawić się w starszym wieku.  Każda ingerencja chirurgiczna wywołuje lęk i obawy zarówno u rodziców, jak i u dzieci. Zawsze trzeba przeanalizować plusy i minusy zabiegu oraz zastanowić się co będzie korzystniejsze dla naszego dziecka.

Należy jednak pamiętać, że choć podcięcie wędzidełka zwiększy ruchomość czubka języka, to nie zapewni od razu prawidłowej jego pracy. Wymagana jest stosowna rehabilitacja. Dlatego już po kilku dniach po frenotomii, trzeba zgłosić się do logopedy, który zaleci odpowiednie ćwiczenia mające spionizować nieprawidłowo pracujący język.

Ćwiczenia rozciągające wędzidełko

Dzieciom z krótkim wędzidełkiem możesz zaproponować szereg ćwiczeń rozciągających, które przy okazji sprawią mu dużą frajdę:

  • kotek pije mleko – dziecko wystawia język daleko do przodu, przesuwa do góry i chowa; powtarzajcie ćwiczenie wielokrotnie, wykonując szybkie i energiczne ruchy,
  • kotek wylizuje miseczkę – gdy kotek wypije mleko musi wylizać miseczkę; daj dziecku do wylizania talerzyk wysmarowany czymś smakowitym np. kremem czekoladowym, miodem, itp.,
  • lizanie lodów – chyba każdy maluszek uwielbia lody; kup mu lody i daj do lizania,
  • oblizywanie warg - posmaruj dziecku obie wargi czekoladą, miodem lub innym smakołykiem i poproś, aby oblizało buzię,
  • dotykanie językiem do nosa i do brody – zachęć maluszka, aby sięgnął językiem jak najdalej do nosa, a potem do brody; następnie zaznacz, np. szminką miejsce, do którego maluszek sięgnął; wynik przerysujcie na kartkę, albo zróbcie zdjęcie - teraz smyk może spróbować pobić swój rekord.

 

Copyright© 2021 Słyk Jolanta