background
logotype

Opóźniony rozwój mowy u dzieci

Rodzice bardzo często niepokoją się, gdy ich normalnie fizycznie rozwijające się dziecko nie chce rozmawiać z rodzicami, rówieśnikami, opiekunami, ma mały zasób słów, albo nie mówi jeszcze wcale. W wieku, kiedy mowa innych dzieci jest już na etapie tworzenia pierwszych zdań, ich pociecha nadal posługuje się głównie gestami. Może to świadczyć już o opóźnionym rozwoju mowy (ORM).

Tarkowski jest zdania, że opóźnienie rozwoju mowy, to znacznie niższa sprawność językowa, dotycząca zarówno mówienia, jak i rozumienia, powstała w okresie kształtowania się mowy dziecka i spowodowana różnymi czynnikami. Skorek z kolei uważa, że opóźniony rozwój mowy, to późniejsze – o około sześć lub więcej miesięcy – pojawianie się poszczególnych etapów rozwoju mowy (tym wyznacznikiem kierują się w swojej pracy również logopedzi), tzn. jeżeli normą jest pojawienie się gaworzenia u dziecka 6 - 7 miesięcznego, to już normą nie jest gaworzenie u dziecka 15 miesięcznego. U dziecka nieco starszego mała liczba rozumianych i wypowiadanych słów może świadczyć właśnie o opóźnionym rozwoju mowy. Przyjmuje się, że dwulatek powinien wypowiadać około 300 słów, trzylatek zaś już od 1000 do 1500 słów.

Głębokość opóźnienia ustala się na podstawie badań tekstowych, wywiadu i obserwacji. Według wskaźników opracowanych przez H. Spionek, należy przyjąć, że o poważnym stopniu opóźnienia rozwoju mowy można mówić wtedy, gdy mowa dziecka:

  • rocznego jest na poziomie dziecka półrocznego (dziecko jedynie gaworzy),
  • 2 – letniego jest na poziomie dziecka rocznego (wymawia kilka słów), 
  • 3 – letniego jest na poziomie mowy dziecka 1,5 – rocznego (tworzy tylko równoważniki zdań, a słownik jest na poziomie dziecka 1,5 – rocznego),
  • 4 – letniego jest na poziomie mowy dziecka 2 – letniego (buduje proste zdania i zna około 300 słów),
  • 5 – letniego jest na poziomie dziecka 2,5 – letniego (nadal zdania proste i mały zasób słownictwa),
  • 6 – letniego jest na poziomie dziecka 3 – letniego (pojawiają się zdania złożone, dziecko wymawia 1000 – 1500 słów),
  • 7 – letniego jest na poziomie mowy dziecka 3,5 – letniego.

Przejawem opóźnionego rozwoju mowy jest również ograniczenie zasobu dźwięków, przejawiające się w następujący sposób:

  • większość głosek zastępowana jest przez (t) oraz (a),
  • samogłoski (e) oraz (o) są zastępowane przez (a), np. Ela – Ala, Ola – Ala,
  • spółgłoski dźwięczne są zastępowane przez ich bezdźwięczne odpowiedniki, np. (b) – (p), (d) – (t), bułka – półka, dom – tom,
  • do 6 roku życia może wystąpić ograniczony zasób spółgłosek miękkich, np. (ś), (ź), (ć), (dź), (ń),
  • głoski (k), (g) mogą być zastępowane przez (t), (d) lub opuszczane, np. kot – tot, kot – ot,
  • spółgłoski dentalizowane (ś, ź, ć, dź, s, z, c, dz, sz, ż, cz, dż) mogą być zastępowane przez (t) lub (d), np. sanki – tanki, zapałki – dapałki, cebula – tebula, 
  • ujednolicenie realizacji 3 szeregów głosek dentalizowanych poprzez realizowanie tylko jednego z nich, np. (ś, ź, ć, dź): szafa – śafa, czekolada – ćekolada, sałata – śałata,
  • głoska (ch) może być zastępowana przez (f) lub (k), np. chleb – kleb, chleb – fleb,
  • głoska (f) może być zastępowana przez (h), np. fotel – hotel,
  • głoska (r) może być zastępowana przez (l) lub (j), np. ryba – lyba, ryba – jyba,
  • głoska (l) przez (j), np. lalka – jajka,
  • głoska (ł) przez (w), np. łapa – wapa,
  • głoska (w) przez (ł) lub (h), np. wata – łata, wata – hata,
  • niekiedy wszystkie spółgłoski są opuszczane, a mowa opiera się głównie na samogłoskach, np. ocean – oea.

O opóźnionym rozwoju mowy mówimy także, gdy występują takie zjawiska językowe, jak:

  • kontaminacje, czyli tworzenie nowych wyrazów ze skrzyżowania dwóch różnych wyrazów, np. dlaczego + czemu = dlaczemu,
  • reduplikacje (powtórzenia) sylab końcowych i akcentowanych, np. kaczka – kaka,
  • asymilacje (upodobnienia), np. babka – papka, król – krór,
  • augmentatywa, czyli specyficzne zgrubienia wyrazów, np. jabłko – jabucho, placek – plakol, 
  • sylaby początkowe w znaczeniu całego wyrazu, np. kaczka – ka,
  • zniekształcanie wyrazów – neologizmy dziecięce, tzw. nowotwory językowe, np. siekiera – rąbak, żelazko – prasowalnik,
  • „bałagan fonetyczny”, czyli nieregularność substytowania (zamiany) głosek,
  • „rozmywanie głosek”, czyli brak wyrazistości artykulacyjnej dźwięku,
  • agramatyzm,
  • zubożenie kategorii wypowiedzi zdaniowej – dziecko używa równoważników zdań lub zdań prostych.

Proszę pamiętać, że brak mowy u dziecka nie jest tylko stanem przejściowym, wynikającym z indywidualnego tempa rozwoju. Zaburzenie procesów rozwojowych mowy może być spowodowane uszkodzeniem CUN (centralnego układu nerwowego), nerwów obwodowych, upośledzeniem umysłowym, zaburzeniami psychicznymi, jak również uszkodzeniem słuchu. Wówczas taki stan jest sygnałem, że wkrótce pojawią się poważne zaburzenia mowy. Diagnoza przy opóźnionym rozwoju mowy u dzieci powinna obejmować badanie słuchu. W przypadku pozytywnego wyniku należy zbadać inteligencję dziecka za pomocą skal bezsłownych oraz sprawdzić poziom rozumienia mowy. Prawidłowe wyniki wszystkich wymienionych badań wskazują na opóźnienie rozwoju mowy.

Jeśli masz wątpliwości związane z rozwojem mowy twojego dziecka, nie czekaj, skonsultuj się z logopedą. Im wcześniej zaczniecie terapię, tym większa szansa na sukces.

Copyright© 2021 Słyk Jolanta