background
logotype

Ćwiczenia narządów artykulacyjnych

Prawidłowa artykulacja głosek języka polskiego jest uzależniona od sprawności i prawidłowej budowy narządów mowy. Każda głoska ma określony układ artykulacyjny, wymagający sprawnej pracy wszystkich mięśni odpowiedzialnych za powstawanie dźwięków, dlatego konieczne jest ich systematyczne usprawnianie. Podczas mówienia poruszają się: język, wargi, podniebienie miękkie i żuchwa. Precyzyjne ruchy wpływają na wyrazistość i poprawność wymowy.

 

Wyniki badań nad rozwojem ruchowym dziecka wskazują, że stopień ogólnego rozwoju ruchowego koreluje ze sprawnością ruchową narządów mowy. Opóźnienia w rozwoju ruchowym małego dziecka opóźniają również czas przewidywany dla pojawienia się określonych głosek. Przypomnijmy:

  • Głużenie – to czas unoszenia główki (2 – 6 miesiąc);
  • Gaworzenie – to czas siadania (6 – 9 miesiąc);
  • Pierwsze słowa – łączy się z pierwszymi krokami (9 – 18 miesiąc);
  • Mowa zdaniami –to pora na naprzemienne stawianie nóg (np. przy wchodzeniu na schody), bieganie, próby jazdy na rowerku (24 – 36 miesiąc).

Dlatego też pracę nad usprawnianiem narządów mowy zaczyna się od ogólnorozwojowych zabaw ruchowych, dopiero po nich przechodzi się do zabaw związanych z gimnastyką tych narządów: języka, warg, policzków, żuchwy, podniebienia miękkiego.

Zabawy i ćwiczenia usprawniające motorykę narządów mowy wprowadza się jako kolejne po oddechowych, fonacyjnych i logorytmicznych. W indywidualnych sytuacjach terapeutycznych wprowadza się je po ćwiczeniach słuchowych, będących zazwyczaj ostatnim ogniwem przygotowującym do poprawnej wymowy. U dzieci młodszych celem tych zajęć jest usprawnianie narządów artykulacyjnych. Sześciolatki i dzieci starsze mają je doskonalić. Teoretycznie bowiem powinny one mówić już płynnie i poprawnie. Jednak pewna część nie ma opanowanej jeszcze mowy na takim poziomie (dzieci niedosłyszące, z opóźnionym rozwojem mowy, wadami wymowy, niestaranną artykulacją) i dla nich zajęcia te nadal będą pełniły funkcję usprawniającą. Proponowane zabawy i ćwiczenia logopedyczne mogą przynieść dziecku ulgę i sukces. Zacznij ćwiczyć już dziś!

Ćwiczenia języka:

  • oblizywanie warg czubkiem języka przy otwartych ustach,
  • oblizywanie ruchem okrężnym warg posmarowanych miodem lub dżemem,
  • kierowanie języka w kąciki warg przy otwartych ustach,
  • kręcenie czubkiem języka za dolnymi zębami przy otwartych ustach,
  • szybkie odbijanie czubka języka o górne zęby przy otwartych ustach,
  • oblizywanie czubkiem języka podniebienia,
  • odbijanie czubka języka o podniebienie – naśladowanie stukotu końskich kopyt,
  • dotykanie czubkiem języka kolejno górnych i dolnych zębów,
  • wysuwanie i chowanie płaskiego języka przy otwartych ustach,
  • wysuwanie języka daleko na brodę,
  • unoszenie języka w kierunku nosa,
  • oblizywanie czubkiem języka górnych i dolnych zębów,
  • napinanie języka – język wąski (w kształcie strzałki) przy otwartych ustach,
  • naprzemienne wysuwanie wąskiego (w kształcie strzałki) i szerokiego, luźnego (w kształcie łopaty) języka przy otwartych ustach,
  • wypychanie czubkiem języka policzków,
  • przesuwanie czubka języka po wewnętrznej stronie policzków,
  • przesuwanie czubkiem języka po podniebieniu od górnych zębów w stronę gardła przy otwartych ustach,
  • przeciskanie języka przez zbliżone zęby.

Ćwiczenia warg:

  • rozciąganie warg w szeroki uśmiech,
  • wysuwanie i spłaszczanie warg zaokrąglonych,
  • zakładanie wargi dolnej na górną i górnej na dolną,
  • ściąganie warg w ryjek,
  • cmokanie – wargi ściągnięte,
  • „zajączek” – wciąganie policzków do jamy ustnej i tworzenie zajęczego pyszczka,
  • mlaskanie wargami,
  • wciąganie powietrza przez ściągnięte wargi,
  • gwizdanie i dmuchanie przez mocno ściągnięte wargi,
  • parskanie wargami,
  • przesadna artykulacja głosek: a – i – o – e – u – y, a – i – u, i – o, e – o, itp.,
  • nadymanie policzków i powolne wypuszczanie powietrza ustami energiczne wypuszczanie powietrza z policzków,
  • naśladowanie żucia z zamkniętymi ustami.

Ćwiczenia żuchwy:

  • opuszczanie i unoszenie żuchwy ku górze,
  • przesuwanie żuchwy w prawą i lewą stronę,
  • naśladowanie żucia, np. gumy,
  • maksymalnie głębokie nagryzanie dolnej wargi,
  • „udajemy małpkę” – maksymalne wysuwanie żuchwy do przodu z jednoczesnym nagryzaniem górnej wargi,
  • ziewanie.

Ćwiczenia podniebienia miękkiego:

  • chuchanie,
  • ziewanie,
  • chrząkanie,
  • dmuchanie,
  • naśladowanie kaszlu,
  • chrapanie na wdechu i wydechu,
  • naśladowanie płukania gardła,
  • energiczne, szybkie powtarzanie przed lustrem: ak – ka, ek – ke, ik – ki, ok – ko, uk – ku, yk – ky, ag – ga, eg – ge, ig – gi, og – go, ug – gu, yg – gy,
  • energiczne powtarzanie sylab, z położeniem nacisku na głoskę „p” (dłuższe zwarcie warg): apa. opo, upu, ypy, ipi, a następnie: ap, op, ep, yp, up, ip i na końcu: pa, po, pe, pi, pu, py.

Wszystkie ćwiczenia wykonujemy w wolnym tempie, ale rytmicznie, każdy układ powtarzamy 3 – 5 razy, zwiększając stopniowo liczbę i tempo.

Copyright© 2021 Słyk Jolanta